Aspekty prawne badań prenatalnych

1. PODSTAWOWE AKTY PRAWNE 1.1 Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) Konstytucja jest najważniejszym aktem prawnym obowiązującym w Rzeczpospolitej Polskiej. Przyznane w niej obywatelom prawa mają charakter podstawowy, fundamentalny, w żaden sposób nie można ich kwestionować. Na Rzeczpospolitej Polskiej ciąży obowiązek zapewnienia każdemu człowiekowi prawnej ochrony życia (art. 38). Oznacza to, iż ta ochrona dotyczy wszystkich, bez względu na poglądy, wyznanie, pochodzenie, stan zdrowia i umysłu – co z resztą znajduje potwierdzenie w uznaniu równości wszystkich wobec prawa. Nikt nie może być ani uprzywilejowany, ani dyskryminowany. Prawo do życia (wynikające z prawnej ochrony życia) przysługuje każdemu człowiekowi, niezależnie od stadium jego rozwoju. Zatem nie dotyczy ono jedynie osób już urodzonych, ale również obejmuje dzieci poczęte i co do tego nie powinno być żadnych wątpliwości. Konstytucja przyznaje każdemu człowiekowi prawo do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47). Zatem rozważenia wymaga kwestia decyzji rodziców co do posiadania dziecka upośledzonego fizycznie lub umysłowo i ciężarów finansowych z tym związanych, a także idących z tym w parze obciążeń natury psychicznej. Uważam, że swoboda ta jest ograniczona przez uznanie godności człowieka jako podstawowej wartości. Godność człowieka jest nienaruszalna (art. 30). Wyraźny konflikt między swobodą podejmowania decyzji co do życia osobistego przez kobietę ciężarną (a także przez ojca jej dziecka) a prawem do życia dziecka nienarodzonego pojawia się w sytuacji, gdy w wyniku badań prenatalnych zostanie stwierdzone uszkodzenie płodu lub jakiekolwiek inne jego schorzenie, bez możliwości jego zaleczenia. O tym, które prawo okaże się w tym przypadku „silniejsze”, zadecyduje orzecznictwo sądowe przy udziale doktryny. 1.2 Ustawy 1.2.1 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993r (Dz. U. z 1993 r., nr 17, poz. 78) Ustawa ta dopuszcza przerwanie ciąży w enumeratywnie wyliczonych przypadkach (art. 4a): 1) wtedy gdy ciąża jest zagrożeniem dla życia lub zdrowia przyszłej matki 2) kiedy w wyniku badań prenatalnych lub innych przesłanek medycznych zostanie stwierdzone wysokie prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu lub nieuleczalnej chorobie zagrażającej jego życiu 3) oraz gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, iż ciąża jest skutkiem czynu niedozwolonego. Ponadto oprócz zaistnienia stanu faktycznego określonego w drugim z wyżej wymienionych punktów muszą być spełnione jeszcze inne warunki, aby zabieg ten nie miał cech bezprawności. Po pierwsze zabieg ten może przeprowadzić tylko lekarz (przy czym o wystąpieniu wskazań medycznych do jego wykonania orzeka inny lekarz niż ten, który zabieg będzie przeprowadzał) i tylko w szpitalu (zatem zabieg przerwania ciąży przeprowadzony w prywatnym gabinecie lekarskim można zakwalifikować jako przeprowadzony z naruszeniem przepisów prawa, a co się z tym wiąże, pociąga on za sobą odpowiedzialność lekarza – z art. 152 kodeksu karnego, w tym zaostrzoną w przypadku gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki). Po drugie dokonać takiego zabiegu można jedynie do momentu osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem matki. To kryterium nie jest dość precyzyjne (w porównaniu do terminu określonego dla sytuacji z wspomnianego wyżej punktu 3). Problem pojawia się na tle oceny tej zdolności – czy należy ją oceniać biorąc pod uwagę indywidualny płód czy też trzeba określić jakiś generalny termin umowny. Nie wolno również zapominać o ciągle rozwijającej się medycynie i możliwościach jakie stwarza szczególnie przy utrzymywaniu życia. Warto zaznaczyć, że nie jest wykluczone, że dziecko urodzone na początku piątego miesiąca ciąży będzie przy zastosowaniu właściwego sprzętu medycznego utrzymane przy życiu . Powszechnie przyjmuje się, iż płód osiąga zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki między 24 a 28 tygodniem od zapłodnienia . Od lekarza, który stwierdza (w formie orzeczenia lekarskiego) zaistnienie przesłanek medycznych, niezbędnych dla dopuszczalności przeprowadzenia zabiegu przerwania ciąży, wymagane jest posiadanie określonych kwalifikacji. Orzeczenie o prawdopodobieństwie ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu lub o istnieniu u płodu nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu może wydać lekarz specjalista, orzekający o wadzie genetycznej płodu na podstawie badań genetycznych lub lekarz specjalista w zakresie położnictwa i ginekologii, orzekający o wadzie rozwojowej płodu na podstawie badań ultrasonograficznych . Rozporządzenie nie określa zakresu specjalności lekarza wydającego orzeczenie o tak zwanych wskazaniach genetycznych do przerwania ciąży na podstawie badań genetycznych płodu (tak jak to czyni w przypadku orzekania na podstawie obrazowych badań ultrasonograficznych).